Chợ tình phong lưu lỡ duyên ta hẹn…
(LV) - Mỗi năm một lần, đồng bào dân tộc sinh sống quanh mảnh đất Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang lại hẹn nhau về với Khâu Vai – một thung lũng đẹp trong lòng đá núi để tự tình, hiểu hơn cuộc sống nghèo khó của thôn bản và để hồi ức lại một huyền thoại đẹp.
Hằng năm, cứ vào mùa hoa ban nở, những chàng trai cô gái Mông, Tày, Nùng, Lô Lô, Giáy,… trên cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang), và cả những ai từng biết và đặt chân đến với chợ tình Khâu Vai đều bồi hồi, xao xuyến,… muốn tìm về phiên chợ tình phong lưu – mỗi năm chỉ có một lần để vui cùng phiên chợ.
Từ câu chuyện đôi trai gái yêu nhau bị gia đình hai bên cấm đoán vì không cho lấy người khác dân tộc dẫn đến phải chia ly và hẹn nhau kiếp sau sẽ nên vợ nên chồng. Và hàng năm cứ đúng ngày chia tay sẽ tìm về gặp lại nhau tại núi Khâu Vai (Mèo Vạc, Hà Giang) đã khiến bao người đến với vùng đất này tâm trạng đầy hoài niệm.
Khâu Vai ngày nay không chỉ là phiên chợ dành cho những người yêu nhau không lấy được nhau, mà còn là nơi gặp gỡ, hò hẹn của các chàng trai, cô gái các dân tộc Mông, Lô Lô, Tày, Nùng, Giáy... từ khắp các các xã của các huyện Mèo Vạc, Đồng Văn, Yên Minh, Quản Bạ và huyện Bảo Lạc (Cao Bằng). Một cao nguyên kỳ ảo với trùng trùng đá núi, cùng huyền thoại đẹp về tình yêu của chàng Ba và nàng Út năm xưa đã biến nơi đây thành điểm dừng chân của du khách trong và ngoài nước.
Duyên nợ Khâu Vai
Chiều buông xuống, ánh hoàng hôn dần phủ khắp miền cao nguyên đá, từ những bản làng nằm trên sườn núi, những con đường mòn như sợi chỉ vắt từ trên đỉnh núi xuống lưng đồi, từng đôi trai gái lần lượt kéo nhau về thung lũng Khâu Vai. Bước chân trên những mỏm đá tai mèo lắng nghe tiếng cười nói của các chàng trai, cô gái xúng xính với khăn áo, điệu khèn quen thuộc khiến vùng núi đá trầm mặc bỗng như bừng tỉnh.
Chính hội là ngày 27/3, nhưng đêm 26 mới là đêm thiêng liêng nhất của chợ tình Khâu Vai. Trong màn đêm cao nguyên vẫn có gió lạnh thổi, con đường mòn xuống chợ gập ghềnh, không có ánh điện, không nhìn thấy mặt người, chỉ có tiếng bước chân vội vã thật nhanh, tiếng thì thầm, tiếng cười rúc rích của những đôi trai gái. Vượt khoảng hơn hai cây số đường mòn, chợ Khâu Vai hiện ra lung linh trong ánh đèn điện vàng của các lều quán bán rượu, thổ cẩm, đồ trang sức,... lẫn với ánh trăng huyền ảo của núi rừng.
Sau chặng đường dài, họ đến với Khâu Vai, ấy là lúc mặt trời đã khuất. Khi phiên chợ đã đông kín người, các lều quán rượu đã tràn đầy, từng đôi trai gái, từng cặp bạn tình đã chớm men say nồng của rượu ngô thắng cố. Giữa khu đất trống thường ngày bên dưới nếp nhà sàn ở trung tâm chợ Khâu Vai không còn chỗ đứng. Chen chúc, len lỏi mãi chúng tôi mới đến được với tiếng khèn của đôi trai gái người Mông. Trong ánh điện vàng lờ mờ, người con gái Mông tay nâng chén rượu, thứ rượu ngô đựng trong một đoạn ống nứa của bản mường. Sức uống của những trai thanh gái tú trong chén rượu tràn đầy, mắt long lanh đưa tình chất chứa nhiều tâm sự càng khiến đêm chợ tình thật tình tứ. Tiếng khèn của chàng trai Mông đắm say, mời gọi, họ lại say sưa nhảy múa, rồi lại uống. Hình như càng say men rượu, họ nhảy múa càng điêu luyện, say mê trong sự ngỡ ngàng, thán phục của người xem.
Rời trung tâm chợ, chúng tôi theo chân những đôi trai gái đi dọc theo lối mòn các sườn đồi để cảm nhận không gian miền sơn cước. Đến đây, sự ồn ào, rộn rã của người đi hội cùng với tiếng khèn như chợt vụt tắt hoặc chỉ còn văng vẳng, chỉ thấy bên tai tiếng hát giao duyên của từng đôi, từng cặp trai gái. Họ mải mê trong những điệu hát đối bên những tảng đá, những gốc cây rừng. Lời hát lúc dìu dặt, lúc nỉ non. Trong những câu hát ấy, có lời người con trai trách móc: “Trước đây ta đã thề với nhau. Sao em không giữ lời thề ấy. Người con gái buồn bã đáp: “ Em buồn cho em lắm! Cũng tại cha mẹ ép duyên thôi”. Người con trai an ủi: Xin em đừng đau khổ. Không làm ruộng sẽ làm rẫy. Không thành vợ sẽ thành người yêu. Đón em từ sớm đến chiều phong lưu…”.
Ngày chính hội, chính quyền địa phương thường tổ chức rất nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật, thể thao phục vụ đồng bào. Năm nay ngoài Lễ đón nhận Bằng công nhận Chợ tình Khâu Vai là Di sản văn hóa phi vật thể cấp tỉnh của huyện Mèo Vạc được tổ chức rất trang trọng, lễ dâng hương miếu Ông, miếu Bà cũng được tái hiện rất trang nghiêm, sinh động.
"Báu vật" sống
Cao nguyên đá Đồng Văn - Hà Giang là nơi sinh sống của 22 dân tộc anh em, từ Kinh đến Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô, La Chí,… trong đó chủ yếu là dân tộc Mông đã tạo nên một nền văn hóa đa dạng, phong phú, đậm đà bản sắc. Một đặc điểm của sự giao lưu văn hóa các dân tộc trên miền cao nguyên đá này là văn hóa chợ. Trong thời kỳ hội nhập, với sự kiện Cao nguyên đá Đồng Văn đã được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu, chợ tình Khâu Vai đang là điểm du lịch sinh thái, văn hóa hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, các nhà quản lý du lịch dự báo, từ năm 2012, du lịch sinh thái, văn hóa ở Hà Giang sẽ phát triển nhanh dưới dạng bùng nổ, cùng với tác động của các loại hình dịch vụ hiện đại sẽ có thể phá vỡ diện mạo khu du lịch sinh thái Đồng Văn. Vì thế cần đưa ra giải pháp đúng đắn trong phát triển du lịch để xóa đói, giảm nghèo, nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, giáo dục thế hệ trẻ các dân tộc một cách đồng bộ; góp phần đưa hình ảnh Hà Giang mãi là biểu tượng của khát vọng sống, tình yêu ngàn đời trên vùng cao nguyên đá.
Dương Thanh Hoàn