"Người Rục" hồi sinh

(LV) - Một tương lai tươi đẹp hứa hẹn sẽ đến với con cháu của người Rục ở miền Tây Quảng Bình. Cây lúa nước đang trở thành cây cứu tinh cho đồng bào, cái ấm, cái no đang đến từng ngày, khoảng cách giữa các dân tộc đang được rút ngắn, sự hồi sinh trên các bản đồng bào Rục đang đổi thay từng ngày.

Câu chuyện tưởng như cổ tích

Theo hồ sơ còn lưu lại của Bộ đội Biên phòng Quảng Bình thì vào khoảng những năm 1958 - 1959 của thế kỷ trước đã có lời đồn về "người nguyên thuỷ" ở miền Tây Quảng Bình. Ngay những ngày đầu thành lập lực lượng Công an nhân dân vũ trang (CANDVT - nay là bộ đội biên phòng), tổ tuần tra biên giới Đồn CANDVT Óc Sách đã phát hiện một nhóm người lạ, khi thấy chiến sĩ, họ bỏ chạy tán loạn vào rừng sâu lẩn trốn.

Người Rục được bộ đội biên phòng hướng dẫn canh tác lúa nước thành công. Ảnh: Trần Bình

Ngày 12/9/1959, một tiểu đội của Bộ đội Biên phòng Quảng Bình đã phát hiện ra tung tích của những "người rừng" trong các hang động. Sau nhiều lần tìm cách tiếp cận "người rừng" và rất nhiều lần bỏ chạy vào rừng sâu. Với quyết tâm của bộ đội, sự giúp đỡ của các già làng, trưởng bản của dân tộc Chứt, 34 người Rục được phát hiện trong hang sâu của "hoang mạc đá vôi" Phong Nha - Kẻ Bàng, đã được thuyết phục đưa về ở chung tại xã Thượng Hoá, huyện Minh Hoá.

Hôm nay, theo chân ông Cao Tiến Thuỳnh (56 tuổi, Bí thư chi bộ bản Mò o ồ ồ) lên thăm lại những hang đá khi xưa mình ở, ông ớn lạnh nhớ lại: "Lúc đó chúng tôi chỉ có bột nhúc (vỏ cây đoác và cây đùng đình giã ra, lấy chỗ bột tơi hoà với nước nấu lên) là thức ăn chủ yếu. Thực phẩm thì dựa vào săn bắt, hái lượm. Khố che thân được lấy từ vỏ cây sui. Cuộc sống không biết đến ánh sáng...".

Hồi sinh từ cây lúa nước

Từ 34 người Rục đầu tiên, đến nay số người này đã phát triển lên 115 hộ với 427 nhân khẩu tại bản Mò o ồ ồ và bản Ón, Yên Hợp thuộc xã Thượng Hoá… 52 năm đã qua, chính quyền tỉnh Quảng Bình và Bộ đội Biên phòng vẫn canh cánh nỗi lo người Rục bỏ bản quay về cuộc sống hoang dã. Đến bây giờ, người Rục đã gần như quên hết bản năng hoang dại trên núi cao, cuộc sống dần no đủ, văn hóa tinh thần ngày càng được cải thiện. Họ đã được đi học chữ quốc ngữ, được hướng dẫn trồng lúa nước, nuôi con heo, ở trong những ngôi nhà gỗ lớn, sống cùng nền văn minh lúa nước...

Thời gian đầu, tất cả mọi việc đều do cán bộ, chiến sĩ biên phòng làm. Từ việc phát hoang gần 800 m2 đất làm lúa; làm hệ thống dẫn nước; đào ao trữ nước đến việc ủ giống, gieo mạ, bón phân, chăm sóc và thu hoạch. Ngày xuống đồng, bộ đội biên phòng xắn quần áo lội ruộng, gieo mạ còn đồng bào thì đứng xem, không ai biết bộ đội đang làm gì. Cứ thế cho đến khi thu hoạch, vụ đầu thu được 2,5 tạ. Có ai biết đâu để có được hạt thóc đó, cán bộ, chiến sĩ Đồn 585 Cà Xèng đã phải ủng hộ mỗi người một ngày lương cộng với hàng trăm công lao động.

Đồn trưởng Trịnh Thanh Bình chia sẻ: Thay đổi một thói quen đã khó, thay đổi cả một tập quán sinh hoạt lại càng khó. Chúng tôi chỉ có cách vận động theo kiểu mưa dầm thấm lâu, cộng với trực tiếp làm mẫu cho bà con xem theo phương châm "Cầm tay chỉ việc". Từ xem, đến tin và làm theo là một khoảng thời gian rất dài. Bước đột phá trồng lúa nước gắn liền với cái tên Trần Trung Trực đã mở ra hướng đi cho đồng bào Rục. Nhất là khi các cấp chính quyền và lực lượng biên phòng cùng đồng bào lo làm ăn, xây dựng cuộc sống mới bằng hình thức lao động tập thể, đánh kẻng ghi tên, gia đình nào đi làm nhiều được bộ đội ghi điểm đến khi thu hoạch căn cứ số điểm để chia thóc. Sự ấm no trong mỗi gia đình đang xua "bóng ma" nghèo đói đã đeo bám đồng bào Rục qua nhiều thế hệ rời xa đồng bào, thay vào đó là sự ấm no, hạnh phúc ngày càng được nâng lên.

Trung tá Trịnh Thanh Bình - Đồn trưởng Đồn biên phòng 585 kể lại: "Sau những khó khăn đã trải qua trong cuộc chinh phục đồng bào Rục ổn định đời sống nơi thung lũng, chúng tôi đã quyết định thử nghiệm trồng tăng diện tích lúa nước lên 2ha, nhằm giải quyết lương thực tại chỗ cho bà con. Rất bất ngờ là cây lúa phát triển ổn định. Năm 2010, Bộ Chỉ huy biên phòng tỉnh đã có kiến nghị lên UBND tỉnh và được chấp thuận dự án lúa nước Rục Làn với quy mô 10ha. Đây là thời cơ để đưa khoa học kỹ thuật vào canh tác giúp đồng bào làm quen với canh tác hiện đại.

Nay, cánh đồng lúa nước vàng ươm trước Đồn 585 là minh chứng cho sự thành công của một dự án táo bạo và quyết liệt. Ngày chúng tôi lên, rất đông bà con dân bản cùng bộ đội biên phòng hăng say thu gặt lúa. Nhiều em nhỏ tưởng như chỉ biết cầm cây rựa phát rẫy, đôi chân chai sạn sục sạo trên những lèn đá cao, thì nay biết cầm cây liềm cắt bông lúa do mình làm ra rồi.

Sau 2 năm, 4 vụ mùa, phần lớn người Rục ở Thượng Hoá đã thạo lưỡi liềm, quen đường cấy. Ông Cao Tiến Thuỳnh là người đi đầu trong việc hưởng ứng làm lúa nước, ông tự hào: "Giờ giao ruộng cho tui là khá yên tâm rồi, lịch thời vụ, chăm bón, phun thuốc trừ sâu tui đã quen gần hết".

Từ khi có dự án lúa nước về bản, đời sống vật chất của bà con ngày càng ổn định. Cũng từ đó, việc thay đổi nhận thức làm ăn ngày càng rõ rệt. Bộ đội đã hướng dẫn đồng bào Rục tiếp cận khoa học kỹ thuật trồng lúa nước, canh tác lúa, học lái máy cày, bón phân, phun thuốc trừ sâu. Những ngày trước, người Rục chỉ biết lên rừng kiếm miếng ăn, bữa đói, bữa no nên chưa nhiều người nghĩ đến việc chăm sóc bản thân, quan tâm đến tương lai con cháu. Bây giờ, cùng với hoạt động kinh tế mới, tiết kiệm được đồng tiền, ai cũng nghĩ đến việc trau dồi kiến thức cho lớp trẻ.

Một tương lai tươi đẹp hứa hẹn sẽ đến với con cháu của những "người rừng" ở miền Tây Quảng Bình. Cây lúa nước đang trở thành cây cứu tinh cho đồng bào, cái ấm, cái no đang đến từng ngày, khoảng cách giữa các dân tộc đang được rút ngắn, sự hồi sinh trên các bản đồng bào Rục đang đổi thay từng ngày.

Đình Liệu