Vào hội đâm trâu

(LV) - Đầu xuân, đồng bào dân tộc Xê Đăng lại rộn ràng vào hội đâm trâu, lễ hội mang đậm nét văn hóa độc đáo của những người con đại ngàn, nhưng vẫn còn nhiều suy tư…

>>> Mang hơi thở của Đại ngàn Tây Nguyên đến Hà Nội 

>>> Đồng bào Brâu lập làng mới 

Nhảy múa quanh con trâu trước khi đâm.

Nét văn hóa độc đáo

Cũng giống như những dân tộc khác, người Xê Đăng tổ chức hội đâm trâu để ăn mừng sau những vụ mùa bội thu, cầu sự bình an, xua đuổi bệnh tật… cho người thân trong gia đình, trong bản. Chúng tôi có mặt tại nóc Măng Tông (thôn 1, xã Trà Cang, huyện Nam Trà My) vào một đêm đầy lửa và tiếng cồng chiêng vang dội. Tất cả bà con trong bản tập trung đầy đủ tại gia đình ông Phạm Khải Hê - người đứng ra tổ chức lễ hội đâm trâu lần này. “Đây là một tập tục lâu đời của người Xê Đăng”- ông Hồ Văn Ca, người dân tộc Xê Đăng nói.

Người Xê Đăng khi tổ chức lễ hội đâm trâu lại chỉ do một hộ đứng ra lo liệu. Để chuẩn bị cho lễ hội, gia đình đó phải tuyển hơn 10 thanh niên khỏe mạnh trong bản vào rừng chọn loại cây thật dài, thẳng và đẹp về dựng cây nêu trước nhà, sau đó tiến hành trang trí, chạm khắc thật rực rỡ. Người Xê Đăng quan niệm rằng, cây nêu càng cao, càng thẳng, càng đẹp thì may mắn càng nhiều cho gia đình tổ chức lễ hội. Trong 10 ngày, những thanh niên này phải ở lại với gia chủ bởi nếu về nhà thì lễ hội sẽ mất thiêng. Con trâu (vật tế lễ) cũng được chọn lựa rất kỹ, phải là trâu đực và khỏe mạnh. Ngoài ra, gia đình phải chuẩn bị rượu cần, heo, gà, vịt, lúa… đủ để thết đãi người dân trong bản, trong nóc đến dự hội.

Quây quần uống rượu cần trong đêm trước khi tổ chức đâm trâu.

Đêm trước ngày diễn ra lễ hội đâm trâu, người Xê Đăng đánh trống, cồng chiêng và nhảy múa quanh cây nêu chờ đến sáng. Khi mặt trời chưa ló dạng, họ tiến hành các nghi thức để đâm trâu. Cơm nếp ủ trong một chiếc gùi dùng để ném vào đầu của con trâu với ước mong khỏe mạnh; mỗi người trong gia đình bứt lông trâu bỏ lên đầu để cầu may mắn. Sau khi hoàn tất các thủ tục, hơn 10 người đứng quanh cây nêu dùng giáo, mác, lao được vót nhọn để đâm trâu dưới sự cổ vũ của hàng trăm người dân. Khi trâu gục ngã thì tiến hành xẻ thịt, chế biến món ăn. Ngày hôm đó, người dân trong bản, trong nóc sẽ ăn bằng hết con trâu đó. Trong những ngày đầu xuân, không khí lễ hội rộn ràng cả núi rừng với trống chiêng và những điệu múa cuồng nhiệt.
Đằng sau lễ hội.

Để đánh giá sự giàu có của một gia đình người Xê Đăng, không phải căn cứ vào những của cải vật chất mà dựa vào số lượng sừng trâu treo trên trần nhà. Nếu nhà nào có được 5 cái đầu trâu thì được lên “chức” già làng. Chính vì vậy, nhiều gia đình dù khó khăn đến đâu cũng cố gắng tổ chức ít nhất 1 lần đâm trâu. “Lần đầu tiên nhà tôi tổ chức đâm trâu vào năm 2007. Sau 4 năm dành dụm tiền, của cải rồi mới tổ chức lần nữa. Phải đâm thôi, hiến tế trâu để thần linh chữa hết bệnh”- Phạm Hải Hê cho biết. Mới 40 tuổi nhưng trông anh già sọm, lại bị bệnh tê tay chân rất khó chịu. “Thế tiền đâu để chi phí cho lễ hội này, nếu không hết bệnh thì làm thế nào?”- chúng tôi thắc mắc. “Thì vay mượn. Có bệnh mà, phải chữa thôi! Dân trong bản này ai cũng thế”.

Để tổ chức một lễ hội đâm trâu như thế này, Phạm Hải Hê đã phải bỏ ra 25 triệu đồng để mua 1 con trâu, 1 con heo, gà vịt, 21 ché rượu cần, 50 bao thóc. Củi để dành mấy năm cũng đem đốt hết bởi “không bao giờ để lửa tắt, như thế không thiêng”. Đó là một số tiền khổng lồ đối với những người dân tộc Xê Đăng quanh năm chỉ biết có nương rẫy, lo bữa ăn qua ngày. Trong 25 triệu đồng bỏ ra lần này thì gia đình anh phải vay mượn khắp nơi mới được hơn 15 triệu đồng, chưa kể số nợ tổ chức lễ đâm trâu trước đây đến giờ vẫn chưa trả được. “Ở đây ai cũng thế cả, tập tục mà. Không ai bắt buộc nhưng mình phải làm để chữa bệnh, cầu an cho người trong nhà. Nợ cứ nợ đã, đâm thì mình phải đâm thôi...”- anh giải thích.

Người Xê Đăng tổ chức lễ hội đâm trâu còn để cầu danh, ứng cử “chức” già làng. Cứ thế, những “con nợ” từ lễ hội này chiếm số lượng lớn trong đồng bào Xê Đăng. Như ông Hồ Văn Du (thôn 2, xã Trà Linh) sẵn sàng bỏ ra trên trăm triệu đồng để mua 1 con trâu, 1 con bò, 6 con heo, 100 gà vịt, 50 ché rượu cần để tổ chức lễ hội, rồi nợ một số tiền rất lớn đến nay vẫn chưa trả được. Hay như ông Phạm Khải Hai (anh ruột của Hê) đã từng 5 lần tổ chức đâm trâu để được ứng cử vào chức già làng nhưng vẫn chưa được sự đồng thuận của đồng bào và chính quyền. Danh đâu không thấy, nhưng món nợ 14 triệu đồng vẫn còn đè nặng lên gia đình ông.

Về vấn đề này, chính quyền xã vẫn chưa có hướng giải quyết. Đâm trâu là lễ hội mang nét văn hóa cộng đồng của người Xê Đăng. Nhưng qua thời gian, sự biến tướng trong tính chất của lễ hội đã đem đến hệ lụy không nhỏ cho đời sống của đồng bào. Chúng tôi rời nóc Măng Tông trong buổi sáng sớm, sương núi phủ trắng xóa, thấm cái lạnh vào da thịt. Hình ảnh đứa trẻ háo hức bên bếp lửa chờ được ăn thịt trâu vừa xẻ vẫn còn ám ảnh. Sau những ngày rượu thịt ê hề, lửa tàn, tiệc tan, cái nghèo và bệnh tật vẫn phủ bóng xuống bản làng.

BN (Nguồn: Báo Quảng Nam)