Chợ còn một chiếc áo nâu

(LV) - Lâu lắm rồi, tôi mới đi chợ quê. Dễ hai chục năm rồi, từ cái ngày cùng mẹ lên chợ mua mấy thứ cho chuyến đi xa. Rồi đấy, đi một mạch, không lời tạm biệt… bao nhiêu người rời quê như thế. Và bao nhiêu người chung một lí do vẻn vẹn đồng tiền tha hương, tiếng làng gối đầu giường trong những giấc mơ có thực.

Chợ quê vẫn chỗ cũ, có khác chăng quán lá liêu xiêu thay bằng gạch ngói, hàng hóa xanh đỏ tím vàng nhiều hơn, xe máy gằn ga khói um đang lách qua hàng thịt. Tiếng cười nói, hỏi thăm, than thở, cả bàn tay lau vội nước mắt vừa rơm rớm… Chuyện nhà ra chợ chị em gặp nhau. Vẫn thế. Đằng kia có gì ầm ầm, người vón lại. Giữ nó hộ tôi! Nó lấy cái chân giò của tôi! Vụt lên đằng trước một người toàn tóc, một rừng tóc hoang dại. Cái chân giò đang thò móng trên túi áo đại cán. Người ấy chả chạy, đi đến đâu hai bên rẽ ra, chả ai nghe lời bắt hộ. Kia, người ấy dừng lại rồi, đang cúi xuống chỗ một bà già. Bà già đứng lên… Này cầm đem giả cho người ta này. Chẳng có ai đáp lại. Chị bán thịt lợn đến, cầm cái chân giò từ tay bà già. Thay câu cảm ơn, chị than thở: Khổ ghê hôm nào cũng bị thằng tâm thần này quấy rối. Tâm thần khối nó ra ấy. Sao nó không cho lão Chiến phệ thịt chó, bà Hoành bún chả, mà lại đến đúng bà Dẫn bán lá chuối. Nó biết, nó thương bà ấy đấy.

Chợ quê. Ảnh: Đức Huy

Chợ từ hai chục năm nay vẫn có một hàng lá chuối khô. Lá chuối ít đi, người mua ít đi, người bán già đi. Nhưng cái áo nâu năm xưa dường như vẫn thế. Tôi cảm thấy nó không bạc màu, dù sương hôm nay lắm bụi thành sương đỏ, những tiếng chao chát nặng nề lắm lúc giẫm lên nhau. Bà vẫn ngồi tít cuối chợ, hai vầng lá chuối tươi lót dưới đất, bên trên là một màu nâu sạm của lá chuối hàng hóa, của cái thúng trống không, và cái áo thân hình bà. Bên cạnh là hàng dải khoai nước của một đứa bé, mùng tơi của một chị có đôi mắt sâu quầng. Họ nói chuyện với nhau nhè nhẹ, tiếng bà nghe êm êm – bảo ban nhau mà làm ăn, cãi cọ nhau người ngoài nghe thấy lại rủa nhà không có bố. Ít người đến, không thấy ai nèo kéo. Khách của những thứ đáng bỏ đi này là những người dưới cùng của làng hay mua giúp, mua hộ. Người bán biết, nhận tiền bao giờ chỗ lẻ cũng nhất quyết trả lại bằng được.

Bà bán lá chuối tên là Dẫn, ở xóm dưới, cách nhà tôi ba chục nhà. Nhưng xóm bà, xóm tôi ngày nào không thấy bà là nhớ. Bà luôn quần ống thấp ống cao, cái gậy và tiếng nói đi trước. Mẹ tôi rất quí bà, chiều nào mẹ cũng xé lá chuối vườn sau bó gọn để lên chốc trạn, phần bà. Bà đến, mẹ têm trầu cho bà ăn, hai người rì rầm chuyện. Bà biết nhiều chuyện lắm… nhà ông Hoằng, con mới đi Hàn Quốc về mua cho bố cái máy nghe, ông ấy cắm vào tai tôi cho nghe thử, rõ như hồi con gái; nhà bà Dậu ăn ở tốt thế mà mắc bệnh ung thư, tôi đến thăm bà ấy vẫn khỏe nhưng cứ khóc bảo bá sau này em đi rồi vẫn cứ đến chơi bảo ban các cháu… Câu chuyện của hai người tôi nghe tiếng được tiếng mất, như soi vào tôi những điều chìm khuất. Bà không chồng, không con; có phải thế nên tình yêu thương thường chăm chăm dành phía mọi người. Nhà ai ốm đau, ai chết là cây gậy dắt bà đi. Những mảnh lá chuối khô bao năm rồi nuôi bà, những nếp nhăn cũng màu lá chuối, cái sống lưng như cái đài chuối bám vào những vườn chuối xóm làng. Xóm làng nhiều nhà đã khá lên, chuối ít đi, đôi chân, cái gậy của bà lại mòn vẹt.

Cả một thúng lá chuối đầy, mỗi phiên cũng chỉ được bốn, năm nghìn. Bốn nghìn năm nghìn, bốn năm tờ tiền nhận lấy, vuốt phẳng, gấp nhẹ, cho vào túi áo bà ba, gài kim băng lại. Biết tôi về, bà đến chơi. Tiếng vẫn choang choang từ cổng: Xem thằng cu bố bằng nào rồi. Gớm sắp bằng ông hộ pháp rồi. Tôi ôm lấy bà, mùi lá chuối thơm thơm như ăn được. Bà đẩy cây gậy lên, như sực nhớ. Bà lại cái thúng, lấy ra một gói – Quà cho cháu đây, gớm không cho đứa con nào về, người đâu mà như sắt ấy. Tôi lúng túng không biết nói câu gì, thì mẹ đã đỡ lời – Cháu nó còn phải học, hè mới về được. Bố nó đi công tác tạt qua mấy hôm. Ừ, phải học chứ, không thì lại bán lá chuối như bá… chán chết… Bà cười, nét móm mém thật tươi. Tôi thấy chưa bao giờ lòng mình nhẹ như thế. Tôi đã từng có nhiều tiền, tôi đã từng không xu dính túi, tôi đã khổ đau vật vã, lắm lúc muốn đập đầu vào tường… Giá như tôi có máy ảnh ở đây, chụp bà một kiểu, bà sẽ cứu tôi bằng nét cười thúng lá chuối.

Chợ quê, bà đang nắm tay tôi, tôi biết lần này có lẽ là lần cuối cùng được hơi ấm của bà, bởi những người như tôi có nhiều lí do lắm để khi bà mất không về. Bà đang rờ khuôn mặt căng đầy của tôi, bà đang tìm cái phần quê trong con người phương phi và quần áo của tôi. Áo nâu không sột soạt nhưng tất cả để tôi soi vào. Tôi đứng im như đứa trẻ.

Du An