Người giữ giống đào quý Nhật Tân

(LV) - Nếu hỏi người dân ở Nhật Tân (quận Tây Hồ), không phải ai cũng biết đến giống đào thất thốn. Mọi cái đẹp nhất, tinh túy nhất của hoa đào đều có ở cây đào thất thốn.

Anh Hàm chăm sóc vườn đào.

Ngày cuối năm, vườn đào ngoài bãi sông Hồng tấp nập. Nhiều người kỹ tính đã ra đây đặt đào trước Tết cả tháng. Ðào thì nhiều đấy, song những cây thật sự đẹp trong con mắt người chơi, không phải dễ tìm. Cứ đơn cử như việc nhiều gốc đào cổ thụ xù xì, nhưng những cành dăm trông non quá, cũng là một sự quê kệch rồi. Những người kỹ tính nhất thường tìm đến đào thất thốn. Càng gió bấc, càng mưa phùn, sắc đào Nhật Tân càng thắm. Nhiều cây đào đã vươn mình khoe sắc, nụ chúm chím hồng. Riêng đào thất thốn, vẫn lặng lẽ, như những cây củi khô...

"Không phải ai lần đầu nhìn thấy cũng mê thất thốn cả. Nhưng đã hiểu đào thất thốn, người ta sẽ chẳng thấy loài đào nào đẹp nữa...", anh Lê Hàm chậm rãi nói với chúng tôi. Muốn chơi thất thốn, phải mất ít nhất dăm ba năm... học chơi, quả là không nói quá. Chỉ khi hiểu được vẻ đẹp của đào nói riêng, của triết lý chơi cây cảnh nói chung, người ta mới hiểu được vẻ đẹp đào thất thốn. Ðào thất thốn không cao, nhiều lắm cũng chỉ chừng một mét. Thất thốn cũng không bừng bừng khí thế những lộc, những hoa như bích đào thường thấy. Người bình thường đi chợ Tết, nếu mua đào chơi hoa, dễ bỏ qua thất thốn ngay từ... cái nhìn đầu tiên. Nhiều lắm, cũng chỉ chừng hai, ba mươi bông mà thôi. Có khi, cả cây chỉ có dăm bông. Nhưng thất thốn là cô gái duyên thầm. Thân, gốc đều xù xì tựa như những gốc si lâu năm. Ðến cả những tay đào nhỏ, một cách tự nhiên đã nổi những u, những mấu. Trước hết, thất thốn chỉ dành cho người am tường cây thế. "Nhìn thì những tay chơi cây cảnh thích đấy. Nhưng chơi thì... chán ngay...", anh Lê Hàm bảo thế.

Ðể những cây đào bình thường ra hoa khó một, thì thất thốn khó mười, khó trăm. Một cây đào thất thốn trung bình hiện có giá 10 triệu đồng. Tính chi li, một triệu đồng cho mỗi bông hoa. Thế nhưng, không phải ai cũng dám trồng. Bởi thông thường, thất thốn chỉ ra hoa vào dịp... xuân đã cạn ngày. Những người mê cây cảnh, mê hoa, mua thất thốn về ban đầu thì thích, sau chán, vì khó chăm bởi lẽ như thế. Cũng bởi thế, ngay cả người Nhật Tân, nhiều người không biết đến giống đào thất thốn, từng là niềm tự hào cho tinh hoa của dinh đào Nhật Tân.

Anh Lê Hàm sinh ở làng Nhật Tân. Ðời cụ, đời kỵ rồi những đời trước nữa, chẳng ai nhớ, đều đã trồng đào rồi. Tuổi ngoài bốn mươi, thì đúng một nửa thời gian ấy, anh vật vã với những gốc đào thất thốn. Thất thốn xù xì như một "cụ" đa già, nhưng có điều không giải thích được, là những nụ, những hoa, lại có thể bật ra từ thân, từ gốc, từ những chỗ không tưởng ấy. Ðiều này riêng có ở giống đào quý này mà thôi. Triết lý người xưa, trai già sinh ngọc châu, ta có thể bắt gặp ở đào thất thốn. Hơn nữa, sắc thất thốn đỏ đậm mầu tiết dê - hoa đào càng đỏ, càng quý, bởi nó tượng trưng cho khí ấm mùa xuân, xua đi cái lạnh mùa đông. Bông hoa thất thốn lớn hơn bất kỳ loài hoa đào nào khác. Ngắm hoa, người ta thấy sự viên mãn, đủ đầy... Anh Lê Hàm bắt đầu chinh phục thất thốn từ ngày trẻ. Nhưng đã bao mùa hoa, thất thốn không nở đúng Tết. Ngày trước ở Nhật Tân, nhiều người trồng đào thất thốn, nhưng thời gian khiến bí quyết phôi pha. Anh bỏ dở chừng, tiếp tục trồng đào thế. Ở mảng này, anh cũng thu được nhiều thành công. Anh có cây đào, một gốc cho ra năm loại hoa khác nhau, từ bạch, phai, đến bích, rồi hoa đơn, hoa kép. Nhưng suốt cuộc đời trồng hoa, không lúc nào anh thôi nghĩ đến đào thất thốn. Có năm, thấy thất thốn Trung Quốc bán sang thị trường Việt Nam, anh ức lắm. Rồi có cả đào thất thốn Ðà Lạt. Nhưng so ra, không loài nào đẹp bằng thất thốn Nhật Tân. Chỉ có điều cho ra hoa đúng Tết là chưa có lời giải. Anh đi nhiều vùng, nhiều miền, gặp nhiều nghệ nhân. Ðúng lúc nghĩ rằng không thể tìm được phương pháp thì anh ngộ ra... Mất đúng một tháng trời gần như thức trắng với câu hỏi: Làm thế nào để thực hiện thử nghiệm nhanh nhất? Lại một câu hỏi khó. Anh đã đi tìm giống đào này, giá nào cũng mua. Có gốc, anh mua mất 10 triệu, mặc dù với chủ nhân của nó, việc cho ra hoa đúng Tết cũng là câu hỏi không lời đáp... Sau nhiều thí nghiệm, năm 2009, lần đầu tiên anh Lê Hàm có đào thất thốn nở trúng dịp. Nghe tin có người trồng đào thất thốn thành công, cố nhà văn Băng Sơn khi ấy, đã lạch cạch đạp xe lên tận nơi chứng kiến.

Hầu hết những người biết chơi đào thất thốn đều coi anh Lê Hàm là tri kỷ. Ðược chục bông đã là quý lắm, nên phải đợi, phải chờ, phải hồi hộp. Nếu đào thất thốn nở đúng ngày mùng một Tết thì quả là kỳ tài. Có lần, đúng lúc giao thừa, anh nhận được cú điện thoại của khách hàng khoe đào nở. Bận việc gia đình, nhưng chẳng mấy khi gặp người yêu hoa đến thế, khi mọi người rộn ràng đón giao thừa thì anh tiếp chuyện ông khách mê hoa đến hơn nửa tiếng đồng hồ. Ở thời điểm nào, đào thất thốn cũng đẹp. May mắn cho chúng tôi, và ngày đông, tình cờ chộp được một nụ đào nở sớm. Nụ hoa đỏ sẫm như sưởi ấm không gian giá rét. Quả những lời đồn đại không sai. Bông đào thất thốn bật lên giữa những lớp vỏ xù xì, cho ta cảm nhận một nét đẹp riêng, đó là cái đẹp giống như tâm hồn của con người chỉ đạt được thành công sau khi nếm trải vô vàn những khắc nghiệt, khó khăn. Dường như điều ấy ta cũng bắt gặp ở ông chủ vườn đào "xù xì" chất nông dân này.

Có nhiều cách giải thích khác nhau về hai chữ thất thốn: Cứ bảy thốn (đơn vị đo cổ) có một bông hoa, hay lá dài bảy thốn... Anh Lê Hàm bảo chưa thấy cách giải thích nào thật sự thuyết phục. Song điều ấy có lẽ chẳng quan trọng bằng việc, niềm tự hào của Nhật Tân ngày nào đang trở lại. Anh Lê Hàm bảo sẽ sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm trồng đào thất thốn với mọi người, để trả lại đặc trưng cho đào Nhật Tân.

BN (Nguồn: Báo Kinh tế đô thị)