Nghề đúc trống đồng xứ Thanh

Các đồng chí lãnh đạo trao Bằng chứng nhận cho các nghệ nhân tham gia cuộc thi đúc súng thần công chào mừng Kỷ niệm ngày di sản Việt Nam 23/11/2011 tại Thành nhà Hồ tỉnh Thanh Hóa.

Bản thân trống đồng là một nhạc cụ nhằm phục vụ đời sống sinh hoạt của con người và nhất là trong những ngày hội, ngày lễ trong gia đình và cộng đồng dân cư. Trống đồng còn là sản phẩm mang tính tâm linh mà mối quan hệ của tiếng trống vang vọng trời đất khi con người tiến hành nghi thức cúng lễ và được tôn vinh trở thành vật thiêng, là niềm tin trong tư tưởng tâm thức hướng thiện đáp ứng một yếu tố tín ngưỡng cầu mong cho cuộc sống của con người thuận hòa, hạnh phúc, đất nước an bình.

Qua nhiều lần khai quật ở nhiều nơi trong nước mà chủ yếu là ở Đông Sơn, Thanh Hóa, cái nôi của nền văn minh đồ đồng và đặc biệt nơi sản sinh nhiều trống đồng mà ông cha ta ngày xưa là chủ sáng tạo ra nó, mở ra nền văn minh Đông Sơn chói lọi. Nhiều tài liệu của các học giả trong nước và trên thế giới đều cho rằng, trống đồng Đông Sơn đã di chuyển sang hàng trăm các nước trên thế giới bằng nhiều con đường trao đổi khác nhau.

Để phát huy giá trị những kiệt tác trống đồng Đông Sơn, nhiều nghệ nhân đúc đồng Đông Sơn và thành phố Thanh Hóa đã dày công nghiên cứu tìm hiểu khám phá bí quyết về công nghệ đúc trống đồng của ông cha ta từ ngàn xưa. Trong nhiều nghệ nhân tham gia đúc trống đồng thì nhiều nhưng có thể nói tiêu biểu là 2 nghệ nhân của 2 trung tâm đúc đồng Đông Sơn thuộc Liên chi Hội Di sản văn hóa Việt Nam Lam Kinh - Thanh Hóa đó là Thiều Quang Tùng và Nguyễn Minh Tuấn.

Nghệ nhân Thiều Quang Tùng (áo đỏ) tham gia hội thi đúc súng thần công chào mừng Kỷ niệm ngày Di sản Văn hóa Việt Nam tại Thành Nhà Hồ.

Nghệ nhân Thiều Quang Tùng sinh ra và lớn lên ở xã Đông Tiến, huyện Đông Sơn, Thanh Hóa. Anh Tùng có ý thức và ham mê nghề đúc đồng từ nhỏ, điều mà những nghệ nhân quê hương anh đã làm ra những trống đồng phục chế, đẹp đến từng chi tiết, từng kiểu dáng đến văn hoa, những con hạc, giá đèn, các con giống đồng sinh động và đáng yêu. Khi lớn lên, anh Tùng muốn được duy trì làng nghề truyền thống đúc đồng, một nghề phải đòi hỏi sự kiên trì, có kiến thức cao để sáng tạo, đúc nhiều trống đồng có chất lượng chuẩn mực.

Nghệ nhân Thiều Quang Tùng đã mất sáu năm đọc sách nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm của các nghệ nhân trong vùng từ khâu kỹ thuật cho đến làm khuôn, đốt lửa, xem độ sáng tối của quá trình đúc đồng nhất là mô phỏng trống cổ vừa đẹp vừa chính xác từng hoa văn, họa tiết, kiểu dáng và tiếng âm vang, tiếng ngân gần như bản gốc. Anh mày mò học hỏi trong thời gian dài cùng sự động viên, giúp đỡ của Hội Di sản Việt Nam Lam kinh, Thanh Hóa, Hội cổ vật tỉnh, nghệ nhân Tùng đã đầu tư hàng trăm triệu đồng để xây dựng nhà xưởng, phương tiện, thuê nghệ nhân có kinh nghiệm thực hiện phương pháp đúc đồng thủ công truyền thống. Nghệ nhân Thiều Quang Tùng đã thành công với việc cho ra lò hàng trăm trống đồng, tham gia Festival Huế, phục vụ các lễ hội trống đồng ở tỉnh và Trung ương. Tại liên hoan văn hóa Việt - Nhật, dàn trống đồng Đông Sơn Thanh Hóa đã gây tiếng vang với du khách trong nước và quốc tế.

Nghệ nhân Nguyễn Minh Tuấn là một nghệ nhân trẻ, tài năng nên nhạy cảm với sự quan tâm của xã hội đối với giá trị đồ đồng văn hóa Việt. Anh sinh ra và trưởng thành ở Thành phố Thanh Hóa nên có điều kiện tiếp cận với nhiều du khách nhất là các nhà khoa học chuyên sâu về đồ đồng cổ mà chủ yếu là trống đồng Đông Sơn, đồ đồng dùng cho cúng lễ, dân dụng, như hạc thờ, đèn đồng, lư hương, ấm chén… tất cả những cổ vật này rất quý bị mai một dần hư hỏng có loại có niên đại nhiều ngàn năm đã thành phế tích. Nghệ nhân Tuấn đã đúc thành công trống đồng theo công nghệ thủ công truyền thống. Đồng thời phục chế các cổ vật mà chủ yếu là nguyên liệu đồng.

Anh đã phục chế thành công giống như nguyên mẫu ban đầu các cổ vật bằng đồng cho Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và một số Bảo tàng khu vực miền Trung, được các nhà khoa học xã hội chấp nhận về chất lượng công nghệ cũng như kiểu dáng. Nghệ nhân Nguyễn Minh Tuấn đã tham gia nhiều cuộc thi đúc thủ công truyền thống trống đồng tại Festival Huế, liên hoan văn hóa Việt – Nhật rất thành công, được đông đảo du khách trong nước, quốc tế thán phục về dàn trống đồng hoành tráng và có sức thuyết phục cao về mặt kỹ thuật đúc trống đồng như âm thanh nhạc điệu.

Nguyễn Linh