Người đưa tiếng pí bay cao, bay xa...

(LV) - Như đã thành lệ, sáng nào ông bà Lai cũng ngồi trước hiên nhà đón những tia nắng đầu tiên, bà hát, còn ông thổi pí pặp – thứ nhạc cụ đã dẫn lối để trái tim ông bà đến với nhau. Và giờ đây, khi trai bản không còn thổi pí nữa, chỉ riêng ông vẫn giữ niềm đam mê ấy…

9 tuổi đã mê pí

“Yêu nhau không lấy được nhau

Làm thế nào để tôi được bên em?

Nếu em chết đi thành con nai rừng

Tôi sẽ là vũng nước mát để em nằm nghỉ

Nếu em chết đi thành con cá

Tôi sẽ biến thành cái ao để em thoải mái bơi lội

Để em mãi mãi bên tôi, hai ta mãi mãi bên nhau…”.

Một sáng đầu xuân, tình cờ những lời ca da diết ấy níu chân tôi lại. Lần theo tiếng nhạc, tôi tìm đến một ngôi nhà sàn nhỏ nhắn nằm giữa bản Piêng Ban, xã Mường Tùng (huyện Mường Chà). Chủ nhân của ngôi nhà là ông Vi Xuân Lai. Ở đất này, có lẽ chẳng ai lại không biết đến ông. Người già vì mê tiếng pí của ông mà biết, còn bọn trẻ biết vì “cái hâm” của ông, bởi sáng nào ông cũng thổi, chẳng cần ai nghe, chỉ đơn giản là ông mê nó.

Nhâm nhi chén trà với ông Lai, nghe ông kể chuyện từ thuở còn chăn trâu cắt cỏ ngoài đồng, tôi mới thực sự hiểu, pí đã ngấm vào máu thịt ông từ rất lâu rồi. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình đam mê pí, ngày ngày, ông được nghe cha thổi, rồi “ngấm” tự lúc nào không biết. 9 tuổi ông mới được thổi tiếng pí đầu tiên, nhưng là thổi trộm lúc cha đi vắng. Nhiều lần bị cha biết đánh đòn, ông khóc và giận cha. Nhưng khi cha thổi pí, ông lại lặng lẽ ngồi bên cha, quan sát và nghe cha thổi rồi học theo. Có những ngày quên cả ăn, đêm quên cả ngủ chỉ để “phồng má” tập lấy hơi thổi pí.

Cứ thế, một năm, 2 năm… trôi qua, rồi cũng đến tuổi biết nhớ nhung, muốn tìm người thương cho mình. Nhờ tiếng pí “học trộm” ngày nào, ông đã lấy được lòng bà – người con gái đẹp nhất bản. Hai người cùng đam mê tiếng pí, tình yêu của bà đã chắp cánh cho tiếng pí của ông bay xa hơn. Ông đã có mặt ở hầu hết các hội diễn nghệ thuật quần chúng, không chỉ trong tỉnh mà cả toàn quốc, mang tiếng pí đến với nhiều vùng đất, nhiều người và nhiều dân tộc hơn.

Hai vợ chồng ông Lai.

Thổi hồn cho tiếng pí

Cùng với sự phát triển của xã hội, âm nhạc và nhu cầu thưởng thức âm nhạc của người dân cũng ngày càng đa dạng hơn. Dù mảnh đất này còn nghèo, nhưng người ta cũng đã tìm nghe “thứ nhạc gì đó mà xập xập, xình xình, yêu đương nhộn nhịp lắm”. Còn riêng ông, vẫn âm thầm đi tìm “hồn” cho tiếng pí! Ông Lai chia sẻ: Thổi pí khó lắm! Phải biết cách lấy hơi bằng mũi, rồi giữ trong miệng, thổi ra làm sao cho đều, không ngắt nghỉ. Có lẽ bởi vậy mà bọn trẻ ở đất này giờ chẳng còn ai biết thổi.

Trước kia, mỗi dịp lễ tết hay trong bản có việc trọng đại, ông lại được người ta trân trọng mời đến và tất nhiên là mang theo cây pí của mình. Những người già trong bản chỉ ao ước được nghe tiếng pí ông Lai thổi mỗi ngày. Tiếng pí đưa họ trở về với tuổi thơ êm đềm, những ngày còn vui đùa chăn trâu, chạy nhảy ngoài đồng. Mỗi lần tiếng pí của ông cất lên, người không biết hát, không thuộc lời hát của người Thái cũng phải mấp máy môi theo. Dù lúc vui hay lúc buồn ông đều thổi pí. Tiếng pí hòa lẫn với tâm trạng, khiến người nghe bị cuốn theo và đồng cảm với nó. Cho đến tận bây giờ, khi mang trong mình nhiều căn bệnh của tuổi già, sức khỏe không còn nhiều nữa, nhưng ngày ngày ông vẫn bên người vợ hiền thổi pí. Rồi hai ông bà lại trò chuyện, lại trao đổi với nhau những câu chuyện quanh cây pí ấy.

Không chỉ thổi giỏi, ông Lai còn tự làm pí. Trong suốt cả cuộc đời gần 70 năm gắn liền với cây pí, nhưng số pí ông làm ra chỉ đếm trên đầu ngón tay. Không phải bởi ông không chịu làm, muốn làm ra được một cây pí cũng không khó, nguyên liệu lại sẵn có tại bản. Nhưng làm sao để âm thanh của cây pí thật hay thì lại không đơn giản. Nó phụ thuộc rất nhiều vào đôi tay khéo léo và cả tâm hồn của người chế tác gửi gắm trong đó.

Trong tâm trạng buồn vui lẫn lộn, ông tâm sự: “Ở cái tuổi gần về với thần đất rồi, nhưng nếu còn ai muốn nghe pí, tôi vẫn sẽ thổi, phải đi xa mấy tôi cũng sẽ đi. Còn ai thật lòng yêu pí, tôi sẽ dạy cho đến hơi thở cuối cùng. Tôi muốn tiếng pí của dân tộc mình bay cao, bay xa...”!

N.M.T (Nguồn Baodienbienphu)