Bí ẩn ngôi đền cổ & báu vật vua Chàm

(LV) - Chuyện về vua Chàm cùng các kho báu từ lâu đã được thêu dệt thành huyền thoại của đồng bào các dân tộc Lâm Đồng. Song sự tồn tại, biến mất cũng như những điều bí ẩn khác xung quanh kho báu này luôn là vấn đề được xã hội quan tâm, đặc biệt là giới nghiên cứu lịch sử.

Một số cổ vật còn lại của đền Sopmaronhay.

Theo các tài liệu cũ, trước đây ở Lâm Đồng có 3 địa điểm chứa bảo vật của các vua Chàm. Đó là làng Lơbui, đền Krayo và đền Sópmadronhay. Tất cả đều nằm trên địa phận của quận Dran, tỉnh Tuyên Đức cũ. Đây là nơi sinh sống tập trung của đồng bào dân tộc Churu.

Cũng như các kho tàng bảo vật của các vua Chàm ở Bình Thuận, các kho tàng chứa bảo vật Chàm ở Lâm Đồng (Tuyên Đức cũ) cũng đã nhiều lần được các nhà bác học Pháp tới thăm trong những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.

Bảo vật ở đây không có nhiều. Đựng trong một giỏ tre đan có 4 cái chén bằng bạc, hai cái có chân, hai cái không có chân và mấy chiếc chén nhỏ bằng đồng và bằng ngà. Ngoài ra, còn có 2 cái vành mũ của vua, một cái bằng bạc và một cái bằng vàng pha nhiều đồng.

Bảo vật ở đền Krayo, nhiều nhà khoa học đã tìm thấy kho tàng Kajon. Theo ông I.M.E Durand đến tìm hiểu (1903) thì có 8 giỏ tre đựng đồ vàng bạc nhưng lúc này chỉ còn 6 giỏ (1957). Ngoài ra, còn có 3 miếng vàng lá hình chữ nhật có chạm trổ hoa văn, trong đó có một miếng chạm trổ rất đẹp và tinh vi để phủ lên trên hia và một số đồ vật dụng khác bằng kim khí gồm 56 chiếc và 24 khẩu súng thần công dài và 1 khẩu thần công ngắn. Ngoài các đồ kim khí kể trên còn có nhiều đồ vải vóc gồm có triều phục Việt Nam và áo kiểu Chàm đựng trong 3 chiếc rương gỗ.

Quang cảnh cúng đền Karyo.

Riêng kho tàng Sópmadronhay, theo các báo cáo của ông Nghiêm Thẩm (Chánh sự vụ, Viện Khảo cổ phụ trách Bảo tồn cổ tích của Việt Nam Cộng Hòa) thì các bảo vật ở đây có thể chia làm 5 loại: binh khí, tự khí (trong loại này có những đồ bằng vàng bạc có trạm trổ), dụng cụ giao thông và y phục, trong đó có đồ Chàm và triều phục của triều đình Việt Nam màu lam và màu hoa lý.

Ngoài các báu vật kể trên, ở đền Sópmadronhay còn có một số con dấu và triện khắc bằng chữ Hán. Sau khi tra cứu sử liệu phái đoàn Khảo cổ của ông Nghiêm Thẩm đã cho rằng những con dấu và ấn tín trên đây là của một phiên vương Chàm tên là Môn Lai Phu Tử sau được lấy tên Việt là Nguyễn Văn Chiêu.

Từ xa xưa các bảo vật Chàm vẫn do con cháu các vua Chàm giữ. Nhưng khi Lê Văn Khôi cùng dư đảng nổi lên chống lại triều đình nhà Nguyễn vào năm 1831, chiếm cứ 3 tỉnh Phan Rang, Phan Rí và Phan Thiết. Một số đông con cháu của vua Chàm đã cộng tác với Lê Văn Khôi, quân triều đình đã thẳng tay đàn áp dân Chàm. Bởi thế, một phần người Chàm phải di cư sang Campuchia, một phần lên núi sống với đồng bào Churu và mang theo các bảo vật của vua Chàm tổ tiên của họ. Đến năm 1840 vua Thiệu Trị mới ra chiếu chiêu an và truy phong cho một dòng dõi vua Chàm là Poklongkahul.

Tuy vậy, con cháu vua Chàm vẫn gửi cho đồng bào Churu ở đây cất giữ các của cải nói trên cùng những hộp Klon.

Sau một thời gian nghiên cứu tìm hiểu sử liệu, kết hợp với việc điều tra trên thực tế được biết những địa điểm chứa báu vật Chàm ở làng Lơbui không còn nữa nhưng hai ngôi đền cổ là Sóp và Krayo vẫn còn và nay hai ngôi đền này lại thuộc vùng Tà In, Tà Năng của huyện Đức Trọng nơi tiếp giáp với huyện Đơn Dương (quận Dran cũ)...

Tháng 4/1992, đoàn cán bộ Bảo tàng Lâm Đồng đã phối hợp với Phòng Văn hóa huyện Đức Trọng tiến hành khảo sát, kiểm kê phổ thông đối với 2 ngôi đền Sóp và Krayo.

Đền Sópmadronhay nằm ở lưng chừng một ngọn đồi, xung quanh cây cối rậm rạp. Đền được làm bằng những cây gỗ tròn nhỏ, mái lợp lá tranh. Xung quanh được che bằng những liếp lồ ô đan rất sơ sài, trông giống như một chiếc lán nhỏ giữa rừng. Phía trong đền có hai gian, có gác ở hai bên (bên phải thờ ông, bên trái thờ bà). Ngăn giữa không có gác, được kê một tấm phản ván mỏng để bày đồ thờ.

Ở đây chúng tôi thấy ngoài hai cái bát lớn (trông giống như hai cái nắp) bằng đồng màu đen thường dùng để đựng nước cúng, còn có tới 15 hiện vật bằng gốm sứ (chủ yếu là gốm hoa lam). Đặc biệt trong đó có một tô bên ngoài có những ô viết chữ Hán (có thể là một bài thơ vịnh) và một liễn sứ men trắng vẽ lam.

Thầy cúng Za Tang còn kể rằng, trước đây còn có nhiều đồ dùng bằng vàng bạc của vua Chàm, có cả kho y phục bằng lụa của người Chàm. Trước khi đến địa điểm này đền Sóp đã được chuyển chỗ đến 5 lần. Vào năm 1960, chính quyền Ngụy đã cho xây đền mới bằng gạch lợp tôn ở một địa điểm cách Đà Loan chừng 3km. Nhưng rồi cuối năm 1968, Sư đoàn 203 của Mỹ ngụy đã tới càn quét cướp đi những hiện vật quý trong đền, còn cho máy bay thả bom xăng đốt đền. Sau sự kiện này, đồng bào đã gom lại những hiện vật còn sót và làm lại đền thời bây giờ.

Đến thôn Klongbông, chúng tôi được dẫn đến gặp già làng và thầy cúng Za Theng, người phụ trách việc cúng lễ ở đền Krayo. Cũng giống như đền Sóp, đền Krayo được làm từ các loại vật liệu tự nhiên gỗ, tre... Đền có 2 nhà, nhà lớn rộng chừng 24m2. Bên trong đền cũng có hai bàn thờ đơn giản ở hai bên…

Bên cạnh nhà lớn này là một nhà sàn nhỏ, hai gian được nối với nhau bằng hai thanh gác sàn bằng gỗ. Ở mỗi gian có một rương bằng gỗ đựng đồ đạc của vua và hoàng hậu.

Đền Krayo thờ vua Chàm Poklongkahul và hoàng hậu Poklongnaiqua. Theo lời kể của dân làng và thầy cúng Za Theng thì trước đây đền có cả kho đựng đồ bạc và y phục của vua Chàm, nhưng tất cả đều bị mất dần.

Những báu vật của các vua Chàm tuy không còn, nhưng đền Krayo và Sópmadronhay vẫn được bà con dân tộc Churu coi sóc và cúng lễ hàng năm. Vào ngày 15/5 âm lịch, Đền tổ chức cúng lớn, dân làng tụ tập đông đủ, thầy cúng đều bận y phục tế lễ theo phong tục của người Chàm.

Đoàn Bích Ngọ